TIROIDIT

TIROIDIT
PROF DR METIN OZATA

Tiroid bezinin çesitli nedenlerle iltihaplanmasina tip dilinde tiroidit adi verilir. Tiroid bezindeki iltihap bagisiklik sistemindeki bir bozukluk nedeniyle iltihap hücrelerinin tiroid bezine hücum etmesi ve orada birikmesi seklinde olabildigi gibi,  virüs ve bakteri denen mikroplarin kan yoluyla tiroid bezine gelerek orada iltihap yapmasi  ve bezin yapisini bozmasi seklinde  de olabilir.

Tiroid bezinin iltihaplari  virüsler nedeniyle olursa ani baslangiçli ve kendiliginden düzelen bir  hastalik seklinde  olur. 

 Tiroid bezindeki iltihap boyunda agri ile kendini gösterir ve  bezde depolanmis hormonlarin kan dolasimina dökülmesine ve hormonlarin yükselerek çarpinti, terleme ve zayiflama gibi sikayetlerin ortaya çikmasina neden olur. Iltihap  çogu hastada kendiliginden düzelir ve hormonlar normale gelir. Bu durum geçici bir iltihap olayidir.

Ömür boyu süren  ve sessizce giden  ve agri yapmayan Hashimoto tipi iltihaplarda ise bezdeki hücreler  bagisiklik sistemindeki bozukluk nedeniyle yavas yavas yok olur ve sonunda hormon üretecek hücre kalmadigindan tiroid bezi yetmezligi gelisir.

 

Tiroid bezi iltihaplarinin çesitli sekilleri asagida siralanmistir:

·         Bakterilerin neden oldugu, ani baslayan ve abse yapan  tiroid bezi iltihabi (Cerahatli tiroidit)

·         Virüslerin neden oldugu, boyunda  siddetli agri yapan ve  kismen yavas baslangiçli tiroid iltihabi (viral  veya agrili tiroidit)

·         Bagisiklik sistem bozuklugu nedeniyle olusan ve ömür boyu süren Hashimoto tipi tiroid bezi iltihabi

·         Dogum sonrasi görülen tiroid bezi iltihabi

·         Tiroid bezini tahta gibi sertlestiren iltihap (Riedel tiroidit)

TIROIT BEZININ CERAHATLI ILTIHABI (TIROIT ABSESI)

Tiroid bezindeki abseli iltihap, hizli bir sekilde basladigindan tip dilinde ‘’akut tiroidit’’ adi da verilir. Genellikle bezde abse olustugundan buna ‘’irinli  tiroid bezi iltihabi’’,  ‘’cerahatli tiroidit’’ veya   ‘’bakterilerin yaptigi tiroidit’’  gibi isimler verilir. 

Genellikle  kan veya lenf  dolasimi yoluyla  gelen mikroplarin tiroid bezine yerleserek iltihap yapmasi ile olusur. Siklikla stafilokok, streptokok gibi bakteriler ve mantarlar bu iltihabi yapar. 

Belirtileri :

Ates, üsüme, titreme ve çarpinti ile baslar. Ates 38.0–40.5  °C arasindadir. Tiroid bezinin bir tarafinda sisme, agri  ve asiri hassasiyet olusur. Agri nadiren kulak ve çeneye yayilir. Tiroid bezi büyür, sicaktir ve hassasiyet vardir. Hasta basini arkaya atamaz.  Yemek yemede zorluk ve lenf bezlerinde sislik olabilir.  Tiroid bezindeki iltihap abse yapar ve tiroid bezi üzerindeki cilt kirmizi bir renk alabilir.

Laboratuar Tetkikleri:

Abseli tiroid bezi iltihabinda tiroid hormonlarinda artma olmaz. Anti-TPO ve Anti-tiroglobulin antikorlari kanda normal seviyededir.  Tiroid sintigrafisinde abse alani  kendini belli eder.  Tiroid ulrasonu da  absenin yerini saptamak için faydalidir.  Teshis için  igne biyopsisi yapilir.  Tam kan tahlili yapildiginda Kandaki  beyaz kan hücreleri (lökosit) sayisi artabilir.

Tedavi:

Istirahat ve   antibiyotik tedavisi yapilir.  Antibiyotik tedavisiyle iyilesme olmazsa  ameliyat yapilir.

VIRÜSLERIN YAPTIGI  AGRILI  TIROID BEZI ILTIHABI

Bu hastaliga   ‘’viral tiroidit’’,  ‘’de Quervain tiroiditi’’ ve ‘’dev hücreli tirodit’’ isimleri de verilir.

Virüsler tarafindan olusturulan bir tiroid bezi iltihabidir. Bu hastalik yazin ve sonbaharda daha sik ortaya çikar ve özellikle  virüs enfeksiyonu (grip, nezle, üst solunum yolu enfeksiyonu)   geçiren bir kiside  birkaç hafta sonra ortaya çikar. 

Sikayetler:

Virüslerin yaptigi tiroid bezi iltihabinin en önemli özelligi boyun ön bölgesinde  siddetli agri olmasidir ve bu agri tek tarafli olarak  kulak ve çeneye yayilir. Agri  ortaya çikmadan bir kaç hafta önce kas agrisi, ates, halsizlik, bogaz agrisi ve yutkunmakta zorluk  bulunabilir. Bazen  hastalik  farenjit ve boyunda agri ile baslar ve agri ve hassasiyet giderek artar. Ates 37.5 ºC-38.3 ºC ve hatta 40 °C olur.  Bazi hastalarda halsizlik, yorgunluk, ates ve eklem agrilari olabilir. Agri  tiroid bezinin bir tarafindan öbür tarafina kayabilir. Bazen  agri yayilmadan oldugu yerde kalir.  Bazi hastalarda agri çene ve kulaklara yayilir ve agri yutkunmakla, öksürmekle ve bas hareketiyle artar. Agri bazi  kisilerde gece daha fazla olur. % 50 hastada  çarpinti, kilo kaybi, sinirlilik, ellerde nemlilik ve  titreme olabilir.   Tiroid bezinde hassasiyet, sertlik, nodül gelisimi  ve büyüme  olabilir. Iltihabin oldugu bölge  hassas ve serttir. Tiroid bezi o kadar agrilidir ki hasta muayene edilmesini ve elle dokunulmasini  istemez.  Bu hastalik  6 hafta veya bazen 2-5 ay sürebilir ve  çogunlukla kendiliginden düzelir.

Hastaligin Gidisi veya Seyri:

Baslangiçta iltihap nedeniyle tiroid bezinde   hasar olusur ve  bezdeki tiroid  hormonlari kan  dolasima dökülür. Bezde agri ve  hassasiyet  vardir. Tiroid sintigrafisinde  tiroid bezi görülemez.  Vücutta iltihap oldugunu gösteren sedimantasyon  tetkiki çok yüksek (saatte 50 veya 100 mm) çikar ve tiroid bezinin asiri çalismasi bulgulari (çarpinti, titreme, halsizlik, sinirlilik) olabilir. Bu dönem  4-8 hafta sürebilir. Bu dönemde kandaki T3, T4  hormonlari yüksek, TSH  düsüktür; yani tiroid bezinin asiri çalismasi durumu vardir. Tiroglobulin  tetkiki kanda yüksektir. % 1-5  hastada ömür boyu sürecek tiroid yetmezligi gelisebilir.   Sedimantasyon 80-100 mm/saat’e kadar yükselir. Sedimentasyon normal ise hastadaki agri  tiroid bezi iltihabindan kaynaklanmiyor demektir. Ancak bazen hastalar sedimantasyonun düsmeye basladigi dönemde doktora basvurabilir.  Hastalik düzeldikçe sedimantasyon azalir ve normallesir. Kanda beyaz kan hücresi( Lökosit) sayisi normaldir. Erken  dönemde SGOT, SGPT, alkalen fosfataz, CRP ve  LDH  gibi kan tetkikleri yüksek olabilir.  Kanda ferritin düzeylerinde de artma olabilir.  Tiroid antikorlari  dedigimiz anti-TPO ve anti-Tiroglobulin ölçümleri genellikle yükselmez. Tiroid ultrasonunda bezde nodül alanlari olabilir. Bunlarin gerçek nodül olup olmadigini anlamak için hastaligin iyilesmesini beklemek gerekir. Iltihabi dönemde bu alanlarda devamli degisiklik oldugundan  hastaligin düzelmesini beklemek en iyisidir.

Laboratuvar Bulgulari:

Kansizlik olabilir.

Sedimantasyon yüksekligi  (genellikle 50-100 mm/saat arasindadir) sik görülür.

TSH hormonunda düsüklük, T4 ve T3 düzeylerinde  ve CRP tetkikinde de yükseklik (iltihabin siddetine göre) vardir.

Tiroglobulin  tetkikinde  yükselme saptanir.

Ayrica SGOT, SGPT, alkalen fosfataz ve ferritin tetkiklerinde erken dönemde yükseklik  olabilir.

Anti-TPO ve antitiroglobulin antikorlar kanda yükselmez.

Tiroid sintigrafisinde bez görülmez veya silik görülür.

Tiroid ultrasonunda  iltihabi belirtiler ve bezde nodüllesen alanlar olabilir.

Tedavi:

 Agrili dönemde  Aspirin  veya diger agri kesici ilaçlar (Apranax, Parol, Naprosyn ve Endol gibi) agriyi düzeltir. Bazi kisilerde agri gece daha fazla olur. Bu nedenle yatmadan önce agri kesici alinabilir. Kalsiyum, magnesium ilave verilebilir. Agrisi, agri kesici ilaçlarla geçmeyen hastalarda kortizon ilaci verilir. Kortizon ile agri bazen ilaç alindiktan bir kaç saat sonra veya 24 saat içinde hizla geçer ve hasta rahatlar. Eger agri  kortizon  tedavisiyle geçmiyorsa  baska hastalik düsünmek gerekir. Kortizon tedavisiyle düzelen hastalarin bazilarinda kortizon ilaci azaltilirken agri tekrar baslayabilir. Bu tür hastalarda  kortizon tedavisine bir süre daha devam edilir. Bunlarda siddetli iltihap var demektir. Tiroid bezi iltihabi geçiren hastalarda boyunda rahatsizlik hissi  bazi kisilerde aylarca devam edebilir. Bazen kortizon ilaci verecegiz denilince bazi hastalar nedensiz yere korkmaktadir. Kortizon ilacinin   midenizde ülser veya gastrit yoksa hiçbir zarari olmaz ve bosu bosuna agri çekmemis olursunuz.

Hastalarin çogunda tiroid bezindeki iltihap kendiliginden düzelir ve hormonlar normal seviyeye gelir. Ancak hastalarin % 10’nunda devamli olan yani kalici tiroid bezi yetmezligi (hipotiroidi) gelisir. Özellikle iyotlu tuz kullanan veya iyot alan hastalarda  hipotiroidi daha sik görülür. Tiroid bezi iltihabi geçiren bu hastalarin  % 2’sinde ileride tekrar iltihap olabilir. 

DOGUM YAPAN KADINLARDA OLUSAN TIROID BEZI ILTIHABI

Dogum sonrasi kadinlarda görülen tiroid bezi iltihabina tip dilinde ‘’postpartum tiroidit’’ adi verilir. Bu iltihap türü agri yapmaz ve  dogum yapan kadinlarin % 7.2’sinde ilk yil içinde ortaya çikar. Bagisiklik sistemindeki bir bozukluk sonucu ortaya çikar. Genellikle kanlarinda anti-TPO antikoru yüksek olan kadinlarda  ve tip 1 seker hastaligi olan kadinlarda  daha sik olusur. Bu nedenle gebelik öncesi veya gebelik döneminde kaninda anti-TPO antikoru yüksek olan kadinlar ile seker hastasi kadinlar dogum sonrasi mutlaka tiroid hormon tetkiki yaptirmalidir.

Bu iltihap türü genetik egilimi olan kadinlarda  ve ailelerinde otoimmün tiroid hastaligi (Hashimoto hastaligi veya Graves hastaligi gibi) olan kadinlarda daha sik görülür.   Önceki gebeliginde dogum sonrasi tiroid  bezi  iltihabi  geçiren kadinlarin % 75’inde  tekrar olusur.  Kanlarinda anti-TPO antikoru yüksek olan kadinlar  ilk gebeliklerinde tiroid bezi iltihabi geçirmezlerse sonraki gebelikte % 25 oraninda olusma riski vardir.

            Tiroid bezi iltihabi genellikle  dogumdan  sonraki ilk 6 hafta–3 ay içinde görülür. Ancak  agri yapmadigindan hastalarin çogu  tiroid hormonlarinin kanda düstügü dönemde halsizlik, yorgunluk ve  kansizlik gibi sikayetler olunca basvururlar.

      Bu kadinlarda hafif büyük, düz ve sert bir guatr olabildigi gibi  yaklasik yarisinda   guatr yoktur.

 Hipotiroidizm yani tiroid yetmezligi % 25 hastada  kalici olur ve  hastalarin  yaklasik yarisinda devam eden bir guatr vardir. Bu hastalarda tiroid hormon ilaci (Levotiroksin) ile tedavi yapilir.

                       

TIROID BEZINDE ASIRI SERTLIK YAPAN TIROID BEZI ILTIHABI (RIEDEL TIROIDITI)

 

Çok nadir görülen bu  tiroid bezi  iltihabinda tiroid bezi tahta gibi serttir. Bu sertlik nedeniyle  hastada guatr olmasa bile yemek borusu ve nefes borusuna basi yaparak  nefes darligi veya yemede zorluk yapar. Yavas ve hizli büyüyen guatr vardir.  Boyunda agirlik hissi  olusur.

Çogunlukla hastalarin tiroid hormonlari normal olsa da   % 25 olguda   tiroid bezi yetmezligi (hipotiroidi) gelisebilir. Tiroid  antikorlari (anti-TPO ve anti-tiroglobulin antikorlari)  % 67  hastada  yüksek olabilir.  Teshis için igne biyopsisi yapilir. Tedavide bazi olgularda kortizon tedavisi faydali olabilir. Rahat nefes alabilmek için  cerrahi tedavi gerekebilir.

 

HASHIMOTO HASTALIGI

Hashimoto  tipi tiroid bezi iltihabi veya tiptaki adiyla ‘’Hashimoto tiroiditi’’  bagisiklik sisteminin bir bozuklugu sonucu ortaya çikar. Nedeni tam olarak bilinmemektedir. 1912 yilinda Japon bilim adami Akira Hashimoto tarafindan tanimlandigi için bu ad verilmistir.  Hashimoto tipi tiroid bezi iltihabi en fazla  tiroid bezi yetmezligi yapan  hastaliktir. Diger bir deyimle tiroid bezi yetmezliginin en önemli nedeni Hashimoto tipi tiroid bezi iltihabidir.

Bu hastalik otoimmün hastaliklar dedigimiz hastaliklardan birisidir. Otoimmün hastaliklarda vücut  kendi dokusunu yabanci doku olarak algilayip onu yok etmek ister ve vücut içinde bir savas olusur. Hashimoto tiroiditinde de vücut tiroid bezini yok etmek ister. Vücudumuz tiroid bezini yok etmek için çok miktarda anti-TPO antikoru ve anti-tiroglobulin antikoru üretir. Bu antikorlar tiroid bezine baglanarak tiroid hücrelerini harap ederler. Bu arada tiroid bezine birçok iltihap hücresi birikir. Iltihap sonucu tiroid hücreleri  tahrip olarak azalinca da bez küçülür ve hormon yapacak hücre kalmaz ve sonunda tiroid hormon yetmezligi ortaya çikar. Bu hastalarda  yillar içinde tiroid bezi gittikçe küçülür. Baslangiçta ufak bir guatr ve kanda anti-TPO antikor yüksekligi  varken TSH, T3 ve T4 hormonlari normaldir. Daha  sonra  zaman içinde  hastalik ilerledikçe önce baslangiç halinde tiroid yetmezligi (sadece TSH yüksek, fakat T3 ve T4 normal) sonra tam tiroid yetmezligi (TSH yüksek, T3 ve T4 hormonlari düsük) gelisir.

Hashimoto hastaligi baslangicinda tiroid bezinde büyüme yani guatr vardir;  daha sonra  tiroid bezi yavas yavas devam eden harabiyet nedeniyle yillar içinde küçülerek sanki yok olur.